MUSICA ELECTRONICA

Studio Muzyki Elektronicznej w Westdeutscher Rundfunk (WDR) w Kolonii zostało założone w 1951 roku przez kompozytorów Wernera Meyera-Epplera, Roberta Beyera i Herberta Eimerta (pierwszego dyrektora studia) i było oparte na pomysłach Meyera-Epplera przedstawionych w jego książce "Elektronische Klangerzeugung: Elektronische Musik und Synthetische Sprache" z 1949 roku. Ta rozprawa zdefiniowała teoretyczny charakter studia oparty na elektronicznie syntetyzowanym dźwięku - w ostrym kontraście do podejścia akustycznego muzyki konkretnej Pierre'a Schaeffera w GRM w Paryżu.

 

Studio było początkowo wyposażone w Monochord, zmodyfikowaną wersję monofonicznego Trautonium zbudowanego specjalnie dla studia przez Friedricha Trautweina. Posiadało również Melochord, instrument zbudowany pierwotnie przez Haralda Bode'a (1909–1987) w 1947 r. dla Meyera-Epplera do wykorzystania podczas jego wykładów i demonstracji z fizyki. Melochord miał dwa monofoniczne systemy generujące tony, które były oddzielnie kontrolowane za pomocą podzielonej, pięciooktawowej klawiatury, dla której górne trzy oktawy można było przypisać do jednego generatora tonów, a dolne dwie oktawy do drugiego. Jednocześnie można było zagrać dwie nuty. Miał również elementy sterujące do kształtowania obwiedni („attack-sustain-decay”) dźwięku. W 1953 roku studio WDR zleciło Bode'owi zbudowanie dla nich kolejnego Melochorda. Nowy model miał dwie oddzielne klawiatury. Kolejną nowością była możliwość sterowania filtrem z poziomu klawiatury, "dostrajając" barwę dźwięku. Można było na przykład utrzymując stały ton zmieniać tylko kolor tonu.

             muzyka elektroniczna       

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Oprócz tych instrumentów studio składało się z następujących urządzeń:

Generatory (oscylatory) sygnałów: sinusoidalnych, prostokątnych, piłokształtnych i szumowych,

• Filtry: oktawowe, 1/3-oktawowe, radiowe,

• Generator pulsu,

• Generator białego szumu,

• Modulator pierścieniowy,

• Oscyloskop,

• Głośnik obrotowy do nagrywania dźwięków przestrzennych,

• Komora echa i pogłosu: komora pogłosu to duży, pusty pokój, w którym dźwięki mogą być odtwarzane przez głośniki i ponownie nagrywane z dodaną akustyką pomieszczenia,

• Szesnastokanałowy mikser audio,

• Patchbay do łączenia modułów,

• Magnetofony: kilka magnetofonów mono, 2-ścieżkowych i jeden 4-ścieżkowy (Był to jeden z najwcześniej wyprodukowanych magnetofonów 4-ścieżkowych. Studio WDR korzystało z czterokanałowych magnetofonów na długo przed resztą świata. Większość studiów około 1957 roku nadal przystosowywała się do dwukanałowych magnetofonów.) oraz magnetofon o zmiennej prędkości „Springer” z obracającą się głowicą odtwarzającą.

 

Pierwszym muzycznym dorobkiem studia w Kolonii były prace Eimerta i Beyera. Zajmowali się fizyką dźwięku i teoriami na temat struktury muzycznej z pogranicza matematyki. Samo studio w niewielkim stopniu przypominało miejsce do tworzenia muzyki, a bardziej laboratorium badawcze. Nie było nic przypadkowego w pierwszych kompozycjach muzyki elektronicznej wykonanych w studiu WDR. Eimert żądał dyscypliny i kontroli od każdego, kogo zaprosił do swojego kręgu eksperymentatorów. Postrzegając muzykę elektroniczną jako środek sprawowania kontroli nad każdym strukturalnym aspektem utworu, konstruowali swoje najwcześniejsze utwory metodą syntezy addytywnej i subtraktywnej, wykorzystując fale sinusoidalne jako podstawowy składnik.

 

Choć nazwanie muzyki z kolońskiego studia "musique concrète" w 1954 roku byłoby bluźnierstwem, w istocie istniały duże podobieństwa w podejściu do struktury i montażu stosowanym w tamtym czasie przez oba studia. Utwór Klang im unbegrenzten Raum (1952) Eimerta i Beyera brzmi bardzo „akustycznie” w swoim przestrzennym ruchu dźwięku, pogłosowej głębi i rozmytych tonach. Klangstudie I (1952) Eimerta w niewielkim stopniu przypomina serializm, z powtarzającymi się przebiegami widm dźwiękowych i wątkami dramatycznie huczących szumów, które pojawiają się i znikają w strumieniach odbijających się dźwięków.

Stojącymi za większością klasycznych studiów muzyki elektronicznej "cichymi" geniuszami byli inżynierowie. W WDR funkcję tę pełnił Fritz Enkel (1908–1959), a w paryskim GRM Jacques Poullin.

 

Pod kierownictwem Herberta Eimerta Studio Muzyki Elektronicznej WDR szybko stało się miejscem spotkań i forum międzynarodowej grupy kompozytorów awangardowych, takich jak Ernst Krenek (Austria/USA), György Ligeti (Węgry), Franco Evangelisti (Włochy), Cornelius Cardew (Anglia), Mauricio Kagel (Argentyna) i Nam June Paik (Korea) oraz Gottfried Michael Koenig, który został asystentem technicznym WDR i pomógł w tworzeniu wielu kompozytorom, a także stworzył w WDR wiele kluczowych utworów muzyki elektronicznej tamtych lat. Język i technologia wczesnej muzyki elektronicznej znalazły kulminację w jego równie radykalnych, co wirtuozowskich pracach: Klangfiguren II (1955/56), Essay (1957) i Terminus I (1962).

Pionierska twórczość wymienionych kompozytorów została dopełniona przez przybycie do WDR w 1953 r. Karlheinza Stockhausena (który zastąpił Eimerta jako dyrektor w 1962 r.) i stworzenie takich utworów, jak „Gesang der Junglinge" (1956) i Kontakte (1960) oraz Hymnen (1967), które stały się przełomowymi dziełami w dorobku muzyki elektronicznej.

Z perspektywy czasu wpływ szkoły kolońskiej był znaczący na kilku poziomach. Po pierwsze, studio WDR jest uważane za "matkę wszystkich studiów". Stało się wzorem dla porównywalnych instytucji, jak Studio Fonologiczne Bruno Maderny i Luciano Berio w Mediolanie (założone w 1955 r.) czy Studio Eksperymentalne Polskiego Radia Józefa Patkowskiego w Warszawie (1957), które pracowały również z falami sinusoidalnymi, generatorami szumów i impulsów, magnetofonami, filtrami i urządzeniami do pogłosu. Po drugie, Stockhausen, który przez długi czas był uważany za najważniejszą postać integrującą tę dyscyplinę twórczości, pomógł muzyce elektronicznej zdobyć międzynarodowy szacunek.

Po trzecie, wielu kompozytorów zaczynających swoją pracę nad muzyką elektroakustyczną w Kolonii przekazywało dalej i rozwijało napotkane tam idee. Gottfried Michael Koenig, który kierował holenderskim Instytutem Sonologii od 1964 roku, zreorganizował go jako rodzaj "krytyki studia kolońskiego", wprowadzając przede wszystkim voltage control (sterowanie napięciem) i komputery.

 

Sprzęt, jakim dysponowali kompozytorzy WDR w latach 50. niewiele się zmieniał. Około 1960 roku kompozytorzy nadal używali tych samych podstawowych generatorów fal sinusoidalnych i szumów oraz prymitywnych filtrów, które były na miejscu, gdy powstawało studio. Był to sprzęt przeznaczony do dokonywania pomiarów naukowych, a nie do komponowania muzyki. Wyposażenie studia unowocześniono według wymagań Stockhausena na początku lat 70. XX wieku, aby włączyć standardowe w tamtym czasie syntezatory modułowe sterowane napięciem, w tym wykonany na zamówienie studia EMS Synthi 100. Studio WDR pozostawało w użyciu do 2000 roku, kiedy to zostało zamknięte. Część oryginalnego wyposażenia została uratowana przed zniszczeniem i jest obecnie przechowywana w piwnicy budynku WDR w Kolonii w Niemczech.

 

 

 

 

 

góra strony

<poprzedni

następny>