MUSICA ELECTRONICA

Studio Eksperymentalne Polskiego Radia (PRES) w Warszawie powstało w 1957 roku z inicjatywy muzykologa i akustyka Józefa Patkowskiego. Odwiedził on ośrodki muzyki elektroakustycznej w Mediolanie, Gravesano, Paryżu i Kolonii, aby zebrać doświadczenia w istniejących już studiach muzyki elektronicznej i konkretnej.

 

W założeniu studio miało dać kompozytorom możliwość pracy zarówno na materiale konkretnym (na wzór francuski), jak i elektronicznym (na wzór niemiecki). Miało służyć zarówno eksperymentom artystycznym, jak i potrzebom Polskiego Radia, zapewniając oprawę dźwiękową audycji radiowych, słuchowisk, reportaży i innych form radiowych. Jedną z charakterystycznych cech Studia Eksperymentalnego było interdyscyplinarne podejście artystyczne. Niemal od początku w studio można było spotkać twórców teatru, filmu, sztuk wizualnych i literatury. Studio stało się ważnym laboratorium, zwłaszcza dla krótkich filmów artystycznych: kompozytorzy związani ze studiem przyczynili się do powstania “polskiej szkoły animacji”, której najwybitniejszymi reżyserami byli Jan Lenica i Walerian Borowczyk. W studiu w roku 1969 powstał także “Instrument osobisty” Krzysztofa Wodiczki - interaktywny aparat dźwiękowy w postaci pary słuchawek i czujników dźwięku umieszczonych na rękach.

Początkowo wyposażenie studia obejmowało następujące urządzenia: generator fal sinusoidalnych, generator fal prostokątnych, oscylograf, filtry: górno- i dolnoprzepustowy (firmy RFT), dwa magnetofony Sander-Jansen typu SJ100K i prosty mikser.

Kierownikiem technicznym został elektronik, inż. Andrzej Owczarek, a później inż. Krzysztof Szlifirski, który stał się współtwórcą Studia Eksperymentalnego i sprawował w nim funkcję naczelnego inżyniera. W tym samym czasie w studiu zaczął pracować technik elektronik, a później inżynier i kompozytor muzyki na taśmę Eugeniusz Rudnik.

 

W tym okresie pierwsze utwory w Studio Eksperymentalnym stworzyli: Włodzimierz Kotoński Etiuda konkretna na jedno uderzenie w talerz (1959) i Mikrostruktury (1963); Krzysztof Penderecki Psalmus (1961); Zbigniew Wiszniewski dB, Hz, s (1962); Andrzej Dobrowolski Muzyka na taśmę nr 1 (1962); Bogusław Schaeffer Symfonia na taśmę (1966), stworzona we współpracy z realizatorem Bohdanem Mazurkiem, który rozpoczął pracę w Studiu Eksperymentalnym w połowie 1962 roku i w trakcie powstawania Symfonii miał już doświadczenie we współpracy przy wielu realizacjach elektronicznych z wymienionymi wyżej kompozytorami.

Muzykę filmową tworzył w studio również Andrzej Markowski, dyrygent i propagator nowej muzyki w Polsce i na świecie.

                                               

Swoje kompozycje zaczęli tworzyć również realizatorzy dźwięku, Bohdan Mazurek i Eugeniusz Rudnik. Doskonale znając możliwości studia radiowego, biegle posługując się różnymi narzędziami i generatorami dźwięku, stworzyli własną, odrębną estetykę muzyki elektroakustycznej w Polsce.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

W roku 1963 Studio Eksperymentalne Polskiego Radia zostało rozbudowane i wzbogacone o nowe instrumenty. Przeniesione zostało do większego pomieszczenia, zaprojektowanego tym razem specjalnie dla potrzeb studia przez architekta Oskara Hansena. Dekoracja wnętrza - zwanego „czarnym pokojem” - składała się z czerwono-czarnych ścian składających się z obrotowych paneli o gładkich (odbijających dźwięk) i perforowanych (dźwiękochłonnych) powierzchniach. W wyposażeniu znalazło się także nowoczesne oświetlenie punktowe oraz system lekkich metalowych stelaży wznoszących się pod kątem, ułatwiających dostęp do ciężkiego wówczas sprzętu studyjnego.

 

Studio otrzymało nowoczesną konsoletę stereofoniczną EMT z 8 wejściami i 2 wyjściami, 3 magnetofony stereofoniczne firmy Telefunken i szereg innych urządzeń elektronicznych. Wiele oryginalnych urządzeń skonstruowali również kierownik pracowni technicznej inż. Wojciech Makowski wspólnie z Krzysztofem Szlifirskim.

 

Do roku 1970 powstało w studiu warszawskim szereg kolejnych utworów na taśmę solo i na instrumenty i taśmę. Wśród nich: Andrzeja Dobrowolskiego Passacaglia na 40 z 5 (1959), Muzyka na taśmę i obój solo (1965), Muzyka na smyczki, 2 grupy instrumentów dętych i 2 głośniki (1966); Zbigniewa Wiszniewskiego 3 postludia elektroniczne (1962), Burleska (1963); Tomasza Sikorskiego Echa II na 1, 2, 3 lub 4 fortepiany, perkusję i taśmę (pierwszy utwór instrumentalno-elektroniczny zrealizowany w Studiu Eksperymentalnym, 1963), Antyfony na sopran, fortepian, róg, dzwony, 4 gongi i taśmę (1963); Eugeniusza Rudnika Lekcja II (1965), Kolaż (1965), Dixi (1967); Bogusława Schaeffera Assemblage (1965), Monodram (opera radiowa do tekstów greckich Yannisa Ristosa i J. Seferisa, 1968), Koncert na taśmę (1968), ES Jazz (1969) i Heraklitiana na solo i taśmę dla 12 alternatywnych wykonawców (1970); Włodzimierza Kotońskiego AELA (1970).

Bohdan Mazurek stworzył serię własnych kompozycji elektronicznych na taśmę: Esperienza (1967), Epitafium (1969), Sinfonia rustica (1970) i następnych 12 utworów w latach 1971–1982.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

W roku 1969 pracował w studiu kompozytor norweski Arne Nordheim. Jego Solitaire jest jedną z najwybitniejszych pozycji zrealizowanych w Studiu Eksperymentalnym w tamtym czasie. Nordheim odwiedzał studio warszawskie kilkakrotnie, realizując tu przy współpracy Eugeniusza Rudnika wszystkie swoje ważniejsze utwory na taśmę i na instrumenty.

W Studiu Eksperymentalnym realizowali swoje utwory również tacy kompozytorzy jak Herbert Brün (USA), Lejaren A. Hiller (USA), Heinz-Paul Dietrich (NRD), Wilhelm Zobl (Austria), Dennis Eberhard (USA), Tamas Ungvary (Szwecja), Bengt Emil Janson (Szwecja), Nigel Osborne (Wlk. Brytania), Roman Berger (Czechosłowacja), Vittorio Gelmetti (Włochy).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Od roku 1970 Studio Eksperymentalne przechodzi na sterowanie napięciem. W 1970 roku zakupiony został syntezator Moog, a w roku 1973 przenośny syntezator Synthi AKS. W roku 1980 studio nabyło 16-śladowy magnetofon firmy 3M (USA) i polską konsoletę Fonia typ SM 131 z szesnastoma kanałami wejściowymi sterowanymi napięciem i trzema regulatorami grupowymi.

W roku 1983 studio przeniosło się do przestronniejszych pomieszczeń, a w roku 1986 otrzymało nową aparaturę cyfrową: komputery Yamaha, MacIntosh i IBM oraz syntezator Yamaha DX7. Uruchomiono osobne studio komputerowe.

 

W latach siedemdziesiątych i na początku osiemdziesiątych pojawia się w Studiu Eksperymentalnym następne pokolenie kompozytorów. Wśród nich: Elżbieta Sikora, która wcześniej odbyła dwuletni staż pod kierunkiem Pierre'a Schaeffera i François Bayle kiedy to miała okazję pracować w studio GRM w Paryżu, realizuje w Studiu Eksperymentalnym Widok z okna (1971), Podróż II (1975) i Listy do M. (1980); Paweł Szymański La folia (1979) i Pod jaworem... (1980); Krzysztof Baculewski Quartier Latin (1981); Ryszard Szeremeta Omaggio all’ Anonimo wspólnie z E. Rudnikiem (1979), Punkty I i Punkty II (1981); Anna Zawadzka Girare na perkusję i taśmę (1986); Jarosław Kapuściński Chagalliana I na skrzypce, syntezator i taśmę (1990).

 

               

 

 

 

 

 

 

 

 

góra strony

<powrót