MUSICA ELECTRONICA

Iannis Xenakis (1922-2001) był urodzonym w Rumunii francuskim kompozytorem, architektem i matematykiem, który zainicjował musique stochastique, muzykę skomponowaną przy pomocy komputerów elektronicznych i opartą na matematycznych systemach prawdopodobieństwa.

Xenakis urodził się w zamożnej rodzinie greckiego pochodzenia i przeniósł się do Grecji w 1932 roku. Walczył w greckim ruchu oporu podczas II wojny światowej, tracąc oko. Po ukończeniu w 1947 roku ateńskiego instytutu technicznego Xenakis został wygnany z Grecji w związku ze swoją działalnością polityczną. Przeniósł się do Paryża, gdzie przez 12 lat był związany z architektem Le Corbusierem. W tym czasie zaprojektował Pawilon Philipsa na Międzynarodową Wystawę w Brukseli w 1958 roku. W wieku 30 lat poważnie zajął się kompozycją muzyczną, pobierając lekcje u Dariusa Milhauda i studiując kompozycję pod kierunkiem Oliviera Messiaena w Konserwatorium Paryskim w latach 1950-1962. Idąc za sugestią Messiaena, zaczął wykorzystywać modele matematyczne w komponowaniu swoich utworów muzycznych.

Jego formalistyczne podejście było rzadkością wśród europejskich kompozytorów, którzy w dużej mierze przyjęli serializm. W 1954 roku zaczął eksperymentować z muzyką stochastyczną w kompozycji Métastasis. Artykuł Xenakisa „La Crise de la musique sérielle” (1955; „Kryzys muzyki serialistycznej”) wyjaśnił jego rygorystycznie logiczne techniki, w których wykonawcy – grający głównie na standardowych instrumentach - kierowani są przez specjalnie opracowaną notację, aby wytwarzać dźwięki określone przez komputer zaprogramowany przez kompozytora.

 

Doświadczenia Xenakisa z utworem Achorripsis (1958) na 21 instrumentów skłoniły go do sformułowania reguł kompozycji. Zasady te zostały rozszerzone w programie dla ST/10-1,080262 (1956–62); symbole tytułu wskazują, że jest to utwór stochastyczny, pierwszy utwór na 10 instrumentów, “skalkulowany” 8 lutego 1962 roku. Kilka innych kompozycji, w tym ST/4-1,080262 na kwartet smyczkowy, Atrées (Hommage à Blaise Pascal) na 10 instrumentów i Morisma-Amorisma na 4 instrumenty opartych było na tym samym programie. W tej serii prac użył komputera IBM 7090 do sterowania sekwencją nut, instrumentacją, wysokością, czasem trwania i dynamiką. Wykonawcy nie mają swobody improwizacji, ale powstały w ten sposób dźwięk jest płynny, jednorodny i naturalny.

Długa współpraca Xenakisa z Ensemble Instrumental de Musique Contemporaine de Paris zaowocowała częstymi występami i nagraniami jego utworów na zespół kameralny. W 1966 roku założył Centrum Studiów Muzyki Matematycznej i Zautomatyzowanej. Inne utwory Xenakisa to: Polla ta dhina na chór dziecięcy i orkiestrę (1962), Akrata (1964–65) na 16 instrumentów dętych oraz Cendrées (1974) na chór i orkiestrę. Komponował także utwory wyłącznie do reprodukcji elektronicznej, takie jak Polytope of Cluny (1972), przestrzeń dźwiękowa i świetlna z 7-kanałową taśmą elektroniczną oraz Mycenae Alpha (1978), taśma stereo zrealizowana na komputerze UPIC, a także utwory z udziałem zarówno ludzi jak i komponentów elektronicznych, taki jak Pour les Paix (1982) na chór mieszany, taśmę elektroniczną i narratorów. O-mega (1997) na perkusję i zespół był jego ostatnim utworem. Jego opublikowane książki to: Formalized Music: Thought and Mathematics in Composition (1971; częściowo opublikowane w języku francuskim jako Musicques formelles, 1963) oraz transkrypcja jego pracy magisterskiej z 1976 r., Arts/Sciences: Alloys (1985; pierwotnie opublikowana w języku francuskim, 1979).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

<poprzedni

następny>